در تازهترین یافتههای علمی که در کنفرانس بینالمللی انجمن آلزایمر ۲۰۲۵ در تورنتو و همزمان در نشریه معتبر JAMA منتشر شد، نتایج مطالعه گستردهای با عنوان US POINTER نشان داد که اصلاحات هدفمند در سبک زندگی میتواند روند پیری طبیعی مغز را بهطور قابل توجهی به تأخیر بیندازد.
این مطالعه که با سرمایهگذاری ۵۰ میلیون دلاری انجمن آلزایمر آمریکا و با مشارکت بیش از ۲۱۰۰ فرد سالمند در پنج شهر بزرگ ایالات متحده انجام شد، بزرگترین کارآزمایی بالینی تصادفیسازیشده در نوع خود بهشمار میرود که تأثیر فعالیت بدنی، رژیم غذایی، تعامل اجتماعی و تمرینهای شناختی را بر عملکرد مغز بررسی میکند.
نقطه آغاز یک تحول شخصی
یکی از شرکتکنندگان این مطالعه، فیلیس جونز، زن ۶۶ سالهای از ایلینوی، تجربه خود را چنین روایت میکند: «چهار سال پیش در تاریکی مطلق بودم؛ بعد از فوت مادرم، فشارهای ناشی از همهگیری و محیط کاری سمی، دچار حمله پانیک شدم و به مرخصی درمانی رفتم.» اما جملهای از پسر ۳۳ سالهاش که گفت «مادر، فکر نمیکردم در این سن مراقب تو باشم» نقطه عطفی در زندگی او شد.
جونز با آشنایی با مطالعه POINTER وارد برنامهای شد که به گفته خودش، «زندگیاش را دگرگون کرد.» وی با شرکت در جلسات گروهی منظم و پیروی از برنامههای ورزشی، تغذیهای و روانی، توانست انرژی، انگیزه و توان ذهنی خود را بازیابد.
طراحی علمی و مبتنی بر شواهد
در این مطالعه، نیمی از شرکتکنندگان در ۳۸ جلسه گروهی ساختارمند طی دو سال شرکت کردند که در آنها آموزشهایی درباره تغذیه مفید برای مغز، فعالیت بدنی، تعامل اجتماعی، استفاده از بازیهای شناختی و پیگیری علائم حیاتی دریافت کردند. گروه دیگر بهصورت خودراهبریشده تنها توصیههای عمومی دریافت کرده و در اجرای برنامهها آزاد بودند.
به گفته دکتر لورا بیکر، استاد پزشکی سالمندی در دانشگاه ویک فارست و محقق اصلی این پروژه، «افرادی که در برنامه ساختارمند مشارکت داشتند، روند پیری شناختی را بهطور متوسط بین یک تا دو سال به تأخیر انداختند. البته گروه خودراهبری نیز بهبودهایی را در عملکرد شناختی نشان دادند، اما نه به اندازه گروه دارای حمایت ساختارمند.»
چهار ستون سلامت مغز: ورزش، تغذیه، تعامل و تمرین ذهنی
در این مطالعه، شرکتکنندگان با استفاده از برنامهی تغذیهای MIND — ترکیبی از رژیم مدیترانهای و رژیم کاهنده فشار خون (DASH) — به مصرف منظم سبزیجات، روغن زیتون، انواع توت، و کاهش مصرف غذاهای فرآوریشده، لبنیات و شیرینیها ترغیب شدند.
همزمان، فعالیت بدنی منظم شامل ورزش هوازی، تمرینات قدرتی و کششی بهعنوان رکن اساسی برنامه دنبال شد. هر شرکتکننده مجهز به ردیاب فعالیت بود و روند تمرینات بدنی خود را ثبت میکرد.
تمرینهای ذهنی نیز از طریق اپلیکیشنهای شناختی آنلاین دنبال شد. همچنین تعامل اجتماعی، بهویژه برای سالمندانی که در معرض انزوا بودند، بخشی جدی از برنامه محسوب میشد.
نتایجی فراتر از انتظارات
این مطالعه علاوه بر تأثیرات کوتاهمدت، دادههایی غنی در حوزههای مختلف از جمله فشار خون، قند خون، کیفیت خواب، تصاویر مغزی و نشانگرهای زیستی ثبت کرده است که در فاز دوم مطالعه تحلیل خواهند شد.
دکتر ماریا کاریو، مدیر علمی انجمن آلزایمر، ضمن اشاره به اهمیت ادامه مسیر، گفت: «سلامت مغز یک مسیر بلندمدت است. به همین دلیل ما ۴۰ میلیون دلار دیگر برای مرحله پیگیری چهار ساله سرمایهگذاری کردهایم که بیش از ۸۰ درصد شرکتکنندگان اولیه در آن مشارکت خواهند داشت.»
پیشگیری بهتر از درمان
در حالی که پژوهشهای جدیدی مانند مطالعه دکتر دین اورنیش نشان دادهاند که تغییرات شدید در سبک زندگی میتوانند حتی در مراحل اولیه بیماری آلزایمر مؤثر باشند، نتایج مطالعه POINTER نشان میدهد که اصلاحات متوسط اما پیوسته نیز میتواند در پیشگیری از زوال شناختی مؤثر واقع شود.
دکتر اورنیش در اینباره اظهار داشت: «این مطالعه نقطه عطفی است که نشان میدهد حتی مداخلات معتدل در سبک زندگی میتوانند حافظه و عملکرد مغزی را در افراد در معرض خطر بهبود بخشند.»
در نهایت، یافتههای این مطالعه تأکید میکند که در پیشگیری از زوال عقل، ایجاد عادات سالم و پایدار در میانسالی و سالمندی، کلید اصلی حفظ عملکرد مغز در بلندمدت است. تغییرات کوچک اما مداوم، میتوانند اثراتی عمیق و ماندگار در سلامت مغزی افراد بهجا بگذارند.
