ده سال پیش، کانادا در واکنش به بحران انسانی سوریه، برنامهای بیسابقه را اجرا کرد که طی آن حدود ۲۵ هزار پناهجوی سوری در مدت تقریبی ۱۰۰ روز در این کشور اسکان داده شدند.
برای تحقق این هدف، دولت فدرال تمامی مراحل را تسریع کرد؛ از شناسایی پناهجویان و صدور ویزا گرفته تا هماهنگی حملونقل و حمایت از ورود و ادغام آنان در سراسر کشور.
کریس فریزن، مدیرعامل «انجمن خدمات مهاجرتی بریتیش کلمبیا» که در خط مقدم اسکان خانوادهها در این استان قرار داشت، آن دوران را «غیرواقعی» توصیف میکند.
او به یاد میآورد که چگونه در یک نشست خبری از مردم خواست برای تأمین مسکن، فرصتهای شغلی و نیروی داوطلب کمک کنند.
فریزن به برنامه «ساندی مگزین» گفت: «حجم پاسخها سیستمهای ما را از کار انداخت؛ واقعاً باورکردنی نبود.»
اما یک دهه پس از آن برنامه شتابزده برای نجات سوریها، فعالان و کارکنان حوزه اسکان میگویند نظام کنونی پذیرش پناهجویان بسیار کندتر و محدودتر شده است.
فریزن میگوید: «این دو دوره اصلاً قابل مقایسه نیستند. اکنون در فضای کاملاً متفاوتی قرار داریم.»
کریستینا کلارک-کازاک، استاد امور عمومی و بینالملل دانشگاه اتاوا، نیز با این ارزیابی موافق است و میگوید کانادا «در زمانهای بسیار متفاوت» قرار دارد.
او با اشاره به انتخاباتی که بار دیگر لیبرالها را با اکثریتی شکننده به قدرت بازگرداند، میگوید دولت بهشدت تحت فشارهای داخلی است؛ بهویژه از سوی رأیدهندگان متمایل به محافظهکاران که حمایت کمتری از پذیرش پناهجویان دارند.
به گفته کلارک-کازاک، در شرایطی که کاناداییها با افزایش هزینههای زندگی، بحران مسکن و فشار بر خدمات عمومی مواجهاند، پناهجویان و تازهواردان اغلب بهطور ناعادلانه بهعنوان مقصر مشکلات ساختاری معرفی میشوند.
او میافزاید: «ما معمولاً فقط بر سمت تقاضا تمرکز میکنیم و به عرضه توجه کافی نداریم. بسیاری از افرادی که به این کشور میآیند پزشک، مهندس یا نیروی فنی هستند و میتوانند در ساخت مسکن و توسعه کشور نقش داشته باشند.»
بر اساس دادههای «هیئت مهاجرت و پناهندگی کانادا»، شمار پروندههای پناهندگی معوقه در پایان سال ۲۰۱۵ حدود ۹ هزار و ۹۹۹ مورد بود، اما این رقم تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۵ به ۲۹۵ هزار و ۸۱۹ پرونده افزایش یافته است.
امل کاگو که در سال ۲۰۰۳ بهعنوان پناهجوی تحت حمایت دولت از سودان وارد کانادا شد، روند آن زمان را «بهتر» توصیف میکند و میگوید ورودش به کانادا زمان زیادی نبرد.
اما تجربه او در همحمایتی یک زن آسیبپذیر دیگر از سودان کاملاً متفاوت بود. این فرایند به گفته کاگو «آسان نبود» و پنج سال طول کشید تا آن زن سرانجام در سال ۲۰۲۴ به کانادا برسد.
راشا یوسف که در دسامبر ۲۰۱۴ از سوریه به بریتیش کلمبیا آمد، با حمایت گروهی پنجنفره اسکان یافت؛ گروهی که همواره در کنار او بودند و به استقرارش کمک کردند.
او بعدها برای جبران این حمایتها، در برنامهای ویژه زنان فعالیت کرد؛ برنامهای که به گفته خودش، پناهگاهی برای گفتوگو، همدلی و یافتن شادی در کنار یکدیگر بود.
همچنین حمودی صالح براتا که پس از زندان و شکنجه در دوران حکومت اسد در سال ۲۰۱۴ وارد کانادا شد، سیاست پناهندگی آن زمان کانادا را «نجاتبخش زندگی» خود میداند.
با این حال، هر دو نسبت به رویکرد فعلی کانادا در قبال پناهجویان ناراضیاند.
تغییر نگرش عمومی بهطور مستقیم بر کار رجیس چیوایا، مسئول برنامههای اسپانسرشیپ خصوصی و اسکان در سازمان «موزائیک» ونکوور، تأثیر گذاشته است.
او که نزدیک به پنج سال در این حوزه فعالیت دارد، از «افزایش چشمگیر زمان رسیدگی» در دفاتر ویزای خارج از کشور خبر میدهد و میگوید این تأخیرها در همه مناطق، از آفریقا و خاورمیانه گرفته تا اروپا، دیده میشود.
به گفته چیوایا، در سال ۲۰۲۰ رسیدگی به پروندهها حدود یکونیم تا دو سال طول میکشید، اما اکنون اغلب به چهار سال میرسد.
او مثال میزند که در چارچوب طرحی برای حمایت از مهاجران بازداشتشده در سواحل استرالیا، درخواستهای ۶۰ نفر که در سال ۲۰۱۹ ثبت شده، همچنان بلاتکلیف مانده است.
وزارت مهاجرت، پناهندگان و شهروندی کانادا (IRCC) این تأخیرها را به انباشت پروندهها پس از همهگیری کرونا نسبت میدهد، اما چیوایا میگوید بهبودی در وضعیت مشاهده نکرده است.
همزمان، او از کاهش مداوم بودجههای فدرال و استانی برای برنامههای حمایتی موزائیک خبر میدهد.
در ژانویه ۲۰۲۴، دولت برنامهای ویژه برای حمایت موقت از اعضای خانوادههای ساکن غزه راهاندازی کرد که ابتدا به هزار درخواست محدود بود و سپس به پنج هزار افزایش یافت. با این حال، تا ۲۹ ژوئیه تنها ۸۸۰ نفر از این مسیر وارد کانادا شدهاند.
در نوامبر ۲۰۲۴، دولت اعلام کرد که دو مورد از سه نوع اسپانسرشیپ پناهجویان را متوقف میکند. این تعلیق که قرار بود تا پایان ۲۰۲۵ ادامه داشته باشد، اکنون تا پایان دسامبر سال آینده تمدید شده است.
کلارک-کازاک میگوید: «پیامد واقعی این تصمیمها آن است که مردم عملاً نمیتوانند به کانادا برسند.»
IRCC در بیانیهای به CBC News اعلام کرد که تقاضای بسیار بالا برای این برنامهها باعث ایجاد زمانهای انتظار طولانی و عدم قطعیت برای حامیان شده و تمدید تعلیق با هدف رسیدن به روندی قابل پیشبینیتر انجام شده است.
در همین حال، دولت در قالب «قانون مرزهای قوی» که در ماه ژوئن معرفی شد، پیشنهاد اصلاح چندین قانون از جمله «قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان» را مطرح کرده است.
کلارک-کازاک هشدار میدهد که این قانون میتواند مانع طرح ادعای پناهندگی توسط افراد آسیبپذیر شود و شرایط پیچیده و ناپایدار جهانی را نادیده بگیرد.
IRCC اما میگوید این تغییرات با هدف تقویت کارآمدی و یکپارچگی نظام مهاجرت و پناهندگی، بهبود پردازش پروندهها، تشدید کنترل اسناد و جلوگیری از افزایش ناگهانی درخواستها بدون آسیب به متقاضیان آسیبپذیر طراحی شده است.
راشا یوسف که اکنون در یک دفتر حقوقی کار میکند و کسبوکار کوچکی دارد، از کاهش بودجه بسیاری از سازمانهای حامی پناهجویان ابراز نگرانی میکند و میگوید این روند میتواند به افزایش انزوا و افسردگی در میان تازهواردان بینجامد.
حمودی صالح براتا نیز با او همنظر است و میگوید از دیدن تضعیف برنامههایی که مسیر ورودش به کانادا را هموار کرده بودند، «بسیار ناراحت» است.
او تأکید میکند: «تنها درخواست من از سیاستمداران این است که مسائل انسانی را سیاسی نکنند.»
