مهدی نصیری، مقام پیشین جمهوری اسلامی ایران، در ماه آوریل با انتشار تصاویری در اینستاگرام، از جمله عکسی در آغوش خداحافظی، خبر سفر خود به کانادا را به بیش از ۲۵۰ هزار دنبالکنندهاش اعلام کرد. او از آن زمان در کانادا اقامت دارد، اما اکنون گزارشها حاکی از آن است که نام وی به پلیس سوارهنظام سلطنتی کانادا (RCMP) گزارش شده و برخی شهروندان خواستار تحقیق درباره نحوه ورود وی به کشور و احتمال اخراج او هستند.
کاظم شهروز، وکیل و فعال حقوق بشر که خود بارها با تهدیدهایی مواجه شده که گمان میرود از سوی حکومت ایران صورت گرفته، در اینباره گفت: «دیدن اینکه او به راحتی وارد کانادا میشود، جشن میگیرد و عکسهایی از فرودگاه منتشر میکند، برای بسیاری از ایرانیها نگرانکننده است.»
نصیری از چهرههای شناختهشده جریان تندرو در جمهوری اسلامی در دهه ۱۳۸۰ (۲۰۰۰ میلادی) بود. او در گفتگو با سی بی سی نقشهای پیشین خود را انکار نکرد اما تأکید کرد که در شش سال اخیر منتقد حکومت بوده و اکنون موضعی لیبرال دارد.
سوابق بحثبرانگیز نصیری در جمهوری اسلامی
نصیری در دهه ۷۰ خورشیدی مدیرمسئول روزنامه کیهان، رسانهای محافظهکار و تحت حمایت رهبر جمهوری اسلامی بود. به گفته شهروز، این رسانه از ابزارهای اصلی حکومت در سرکوب مخالفان محسوب میشود.
او سپس از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۴ معاون سیاسی شورای سیاستگذاری ائمه جمعه ایران شد؛ نهادی که سخنرانیهای نماز جمعه را – به عنوان تریبون رسمی حکومت – هماهنگ میکند.
به گفته شهروز: «داشتن چنین سمتی نشان میدهد که او بهطور جدی بخشی از ساختار قدرت رژیم بوده است.»
بنابر گزارش رسانههای ایرانی، نصیری تا سال ۲۰۰۹ نیز معاون فرهنگی دفتر نمایندگی ولی فقیه در امارات متحده عربی بود.
نقش قوانین جدید در پرونده نصیری
دولت فدرال کانادا در سال ۲۰۲۲ در پاسخ به نگرانیهای امنیتی و فشار افکار عمومی، ورود مقامات ارشد فعلی و سابق جمهوری اسلامی را ممنوع کرد. این ممنوعیت سال گذشته گسترش یافت و شامل همه مقاماتی شد که از ژوئن ۲۰۰۳ در دولت ایران خدمت کردهاند.
با این حال، نصیری با استفاده از ویزای بازدیدکننده که در سال ۲۰۲۳، پیش از گسترش ممنوعیت، از کنسولگری کانادا در استانبول دریافت کرده، وارد کشور شد. او گفته است که تنها چند روز پس از درخواست، این ویزا صادر شده و فرزندش که شهروند کاناداست، او و مادرش را دعوت کرده است.
او همچنین مدعی است که هنگام درخواست ویزا، صرفاً درباره فعالیتهایش در ۱۰ سال گذشته سؤال شده و نیازی به افشای سمتهای پیشینش نداشته است.
واکنشها به حضور نصیری در کانادا
نصیری در بیانیهای به سی بی سی گفته: «هیچچیز پنهانی در گذشته من وجود ندارد. من بارها پیشینه حرفهای خود را شرح دادهام و آن دوره را نقد کردهام.»
او افزوده که هیچگاه در پستهای نظامی، امنیتی یا اطلاعاتی حضور نداشته و نقشهایش در کیهان و ائمه جمعه، صرفاً «رسانهای و عبادی» بودهاند. او همچنین تأکید کرده که در شش سال گذشته منتقد جدی جمهوری اسلامی بوده و از رضا پهلوی، ولیعهد پیشین و فعال دموکراسیخواه، حمایت میکند.
با این حال، تحلیلگر ایرانی مرتب بابک تقوایی، که مقالهای درباره تغییر ظاهر مقامهای جمهوری اسلامی برای اقامت در کشورهای غربی در اندیشکدهی آمریکایی Middle East Forum منتشر کرده، نصیری را از موارد هشداردهنده دانسته و خواستار بررسی پرونده او توسط نهادهای امنیتی کانادا شده است.
تقوایی میگوید نقشهای نصیری در کیهان و نهاد نماز جمعه به گونهای بوده که احتمال دارد وی با نهادهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی در ارتباط بوده باشد.
او افزود: «ائمه جمعه بهطور مستقیم دستورالعملهایی از رژیم دریافت میکنند تا در خطبهها درباره سیاست، امنیت، اقتصاد و تبلیغات روانی سخن بگویند.»
پاسخ مقامها و انتقادات به عملکرد دولت کانادا
سازمان خدمات مرزی کانادا (CBSA) حاضر به اظهارنظر درباره پرونده خاص نصیری نشده اما اعلام کرده که در کل، مقامهای ارشد حکومت ایران از سال ۲۰۰۳ به بعد، از ورود به کانادا منع شدهاند.
سخنگوی اداره مهاجرت، پناهندگی و شهروندی کانادا نیز اعلام کرد که متقاضیان ویزا بهطور دقیق بررسی میشوند و در صورت شناسایی افراد مشمول ممنوعیت، ویزای آنها لغو، اقامتشان باطل و از کشور اخراج خواهند شد.
با این حال، کریمینولوژیست دانشگاه مانت رویال، کلی ساندبرگ، سیستم غربالگری مهاجرتی کانادا را «در آستانه بحران» دانسته و گفته است که نهادهای فدرال سالهاست نسبت به این وضعیت چشمپوشی کردهاند.
در همین حال، وکیل ونکووری، مژده شهریاری، گفته که طبق قانون موجود، هیچ استثنایی برای مقامهای ارشد جمهوری اسلامی وجود ندارد، حتی اگر ادعای تغییر موضع داشته باشند.
او که سابقاً عضو هیئت مهاجرت و پناهندگی کانادا بوده و اکنون گروهی مردمی را برای شناسایی افراد وابسته به رژیم ایران در کانادا هدایت میکند، گفت: «سؤال این است که چطور اساساً این افراد موفق به دریافت ویزا شدهاند؟»
شهریاری میگوید گروهش در حال بررسی بیش از ۳۷۵ مورد مشکوک از مقامها، خانوادهها و کسبوکارهای مرتبط با رژیم ایران در خاک کاناداست و اسناد مربوط به حدود ۱۰۰ نفر را به مقامات کانادایی ارائه دادهاند.
آمار رسمی و ناامیدی فعالان
آژانس خدمات مرزی کانادا میگوید از سال ۲۰۲۲ تاکنون، بیش از ۱۳۰ ویزای مشکوک مرتبط با مقامات رژیم ایران لغو شده، ۲۰ نفر غیرقابل قبول تشخیص داده شده و سه مورد منجر به صدور حکم اخراج شده است.
شهریاری در واکنش به این آمار گفت: «متأسفانه این آمار تقریباً خندهدار است» و آن را در برابر شواهدی که او جمعآوری کرده، ناچیز دانست.
نصیری میگوید قصد درخواست پناهندگی ندارد و امیدوار است بهزودی به ایران بازگردد، اما زمان دقیق آن را اعلام نکرده است.
