اهدای مجموعهای از جواهرات به یک فروشگاه خیریه در کانادا ممکن است قدمتی بسیار فراتر از آنچه در نگاه نخست به نظر میرسد داشته باشد. اکنون گروهی از پژوهشگران دانشگاه سایمون فریزر در تلاشاند تا زمان و خاستگاه این مجموعه را مشخص کنند.
این مجموعه شامل دو مدالیون و ۱۱ حلقه است که از سوی یک اهداکننده ناشناس به فروشگاه خیریه «ثریفتی بوتیک» در شهر چیلیواکِ استان بریتیش کلمبیا تحویل داده شد.
سندی پارکر، مدیر این فروشگاه، میگوید: «حلقهها در وضعیت خوبی نبودند، فقط قدیمی به نظر میرسیدند.»
قدیمیبودن غیرعادی این اشیا باعث شد یکی از کارکنان فروشگاه بررسیهایی را برای شناسایی ارزش تاریخی احتمالی آنها آغاز کند. پارکر توضیح میدهد: «احساس میکنی ممکن است چیز خاصی باشد. امروز ابزارهایی مثل جستوجوی تصویری گوگل داریم، اما اینها همه آن چیزی نیست که نیاز داریم.»
پس از چند ماه جستوجو بدون دستیابی به سرنخ مشخص، فروشگاه مجموعه را با قیمت ۳۰ دلار برای فروش عرضه کرد. اندکی بعد، یکی از مشتریان نیز همان تردیدی را که کارکنان داشتند مطرح کرد و در پی آن، کارکنان فروشگاه با بخش باستانشناسی دانشگاه سایمون فریزر (SFU) تماس گرفتند.
سابرینا هیگینز، دانشیار مطالعات جهانی و باستانشناسی در SFU، میگوید: «معمولاً به این نوع ایمیلها پاسخ نمیدهم. درخواستهای زیادی برای ارزیابی اشیا دریافت میکنیم. اما این مورد برایم جالب بود، چون از یک فروشگاه خیریه آمده بود؛ چیزی که در تمام دوران حرفهایام تجربه نکرده بودم.»
پس از انجام بررسیهای اولیه و بصری، هیگینز و همکارانش به این نتیجه رسیدند که این اشیا بهاحتمال زیاد باستانی هستند. در ادامه، فروشگاه خیریه این مجموعه را برای پژوهشهای بیشتر به دانشگاه اهدا کرد.
کارا ترمین، استادیار باستانشناسی و عضو تیم بررسیکننده، میگوید: «جاعلان بسیار ماهری وجود دارند که میدانند چگونه اشیا را باستانی جلوه دهند. اما برای من چنین به نظر نمیرسید که این قطعات عمداً برای قدیمینمایی ساخته شده باشند.» ترمین متخصص شناسایی آثار جعلی است.
با وجود آنکه این اشیا با هم اهدا شدهاند، هیگینز معتقد است برخی از آنها به دورههای زمانی متفاوتی تعلق دارند. او میگوید: «برآورد اولیه من احتمالاً قرن چهارم یا پنجم میلادی است و سپس تا دوره قرون وسطی ادامه پیدا میکند.»
پژوهشگران همچنین در تلاشاند محل منشأ این اشیا را مشخص کنند. هیگینز میافزاید: «بهاحتمال زیاد این آثار از منطقهای میآیند که زمانی در قلمرو امپراتوری روم قرار داشته است، اما اینکه همه آنها از بالکان یا شمال اروپا باشند، مشخص نیست؛ زیرا بسیاری از عناصر فرهنگ مادی در این مناطق مشترک و قابل انتقال بودهاند.»
برای دستیابی به پاسخهای دقیقتر، انجام آزمایشها و پژوهشهای تکمیلی ضروری است. به همین منظور، دانشگاه سایمون فریزر در حال طراحی یک درس جدید با محوریت این اشیاست و دانشجویان نیز در فرآیند پژوهش مشارکت خواهند داشت. ترمین که هدایت این درس را بر عهده دارد، میگوید دانشجویان با پرسشهای اخلاقی مرتبط با این نوع پژوهشها نیز آشنا میشوند.
او میپرسد: «چرا تصمیم گرفتیم این اشیا را بپذیریم؟ و چگونه میتوانیم مسیر مالکیت و منشأ آنها را بازسازی کنیم، در حالی که تقریباً هیچ اطلاعاتی درباره گذشتهشان نداریم؟»
هیگینز تأکید میکند که باستانشناسان و موزهداران وظیفه دارند در صورت امکان، چنین آثاری را به کشورهای مبدأشان بازگردانند. او میگوید: «اگر بتوانیم این آثار را به کشور خاستگاهشان بازگردانیم، به نظر من بهترین نتیجه ممکن خواهد بود. این کار احتمالاً ما را به طراحی درس دیگری درباره فرایندهای بازگرداندن آثار و نحوه اجرای عملی آن در محل خواهد رساند.»
این مجموعه اکنون در موزه باستانشناسی و مردمشناسی دانشگاه سایمون فریزر نگهداری میشود و پژوهشها درباره قدمت و منشأ آن همچنان ادامه دارد.
