در یک بعدازظهر سرد و برفیِ زمستانی، خیابانهای منطقه مالی تورنتو در سکوتی غیرمعمول فرو رفتهاند. باد سرد با دمای محسوس منفی ۱۴ درجه سانتیگراد، رهگذران معدودی را که در میان برجهای اداری خیابان آدلاید غربی رفتوآمد میکنند، به پوشیدن پالتوهای ضخیم واداشته است. در نگاه نخست، ممکن است این کلانشهر پرجنبوجوش اقتصادی شبیه شهری متروک به نظر برسد؛ اما زندگی واقعی در زیر سطح زمین جریان دارد.
شبکهای ۳۰ کیلومتری در زیر شهر
با آغاز زمستان، بسیاری از کارکنان و ساکنان مرکز شهر تورنتو به شبکه زیرزمینی «پَث» (PATH) پناه میبرند؛ مجموعهای گسترده از راهروهای سرپوشیده به طول حدود ۳۰ کیلومتر که فروشگاهها، رستورانها، برجهای اداری، ایستگاههای مترو و جاذبههای گردشگری را به یکدیگر متصل میکند. این شبکه عملاً شهری در دل شهر است که شهروندان را از سرمای گزنده زمستان و حتی گرمای طاقتفرسای تابستان محافظت میکند.
امی هَرِل، مدیر اجرایی منطقه بهبود کسبوکار منطقه مالی تورنتو، میگوید: «پث فقط یک مرکز خرید زیرزمینی نیست؛ بخشی از سازوکار روزمره مرکز شهر است. این یک شهرِ محافظتشده در برابر شرایط جوی است که محل کار، سفر، غذا و تفریح را به هم پیوند میدهد.»
الگوی مشترک در شهرهای کانادا
تورنتو تنها شهری نیست که چنین زیرساختی دارد. در مونترال، شبکه زیرزمینی «RÉSO» با طولی بیش از ۳۲ کیلومتر، اکنون عنوان بزرگترین مجموعه پیادهراه زیرزمینی جهان را در اختیار دارد. در ادمونتون «Edmonton Pedway»، در وینیپگ «Winnipeg Skywalk» و در کلگری شبکه پلهای مرتفع «Plus 15» همین کارکرد را ایفا میکنند.
فیلم مستقل کانادایی «Waydowntown» نیز با نگاهی طنزآمیز به زندگی کارمندان در شبکه Plus 15 کلگری، این سبک زیست شهری را به تصویر کشیده است.
چالش مسیریابی در هزارتوی زیرزمینی
با وجود امکانات گسترده، سیستم راهنمای مسیر در پث همواره مورد انتقاد بوده است. حتی تبلیغات یکی از بانکهای بزرگ کانادایی در این شبکه با لحنی طنزآمیز میگوید: «اگر بتوانید بدون گم شدن اینجا ناهار بخورید، میتوانید سرمایهگذاری مستقیم انجام دهید.»
«جادئیل تئوفیلو»، مهندس نرمافزار ۲۸ سالهای که سه سال پیش از برزیل به تورنتو مهاجرت کرده، میگوید نخستین تجربه زمستان کاناداییاش به لطف پث آسانتر از انتظارش بوده است. او که در نزدیکی «Scotiabank Arena» زندگی و در «Scotia Plaza» کار میکند، بیشتر روزهای کاریاش را بدون نیاز به حضور در فضای باز سپری میکند. تئوفیلو پس از ماهها سردرگمی در مسیرهای پیچدرپیچ، اپلیکیشن «Toronto PATH» را برای مسیریابی دقیقتر طراحی کرد.
ریشههای تاریخی شبکه
پیشینه این شبکه به سال ۱۹۰۰ بازمیگردد؛ زمانی که شرکت T. Eaton گذرگاهی زیرزمینی برای اتصال فروشگاه اصلی خود در خیابان یانگ به ساختمان حراجیاش حفر کرد؛ مجموعهای که امروز با نام «CF Toronto Eaton Centre» شناخته میشود. همچنین تونلی میان «Union Station» و هتل مجلل «Fairmont Royal York» ساخته شد تا مهمانان ممتاز بدون تماس با شلوغی خیابان تردد کنند. به گفته پژوهشگران، این شبکه در ابتدا بیش از آنکه با هدف رفاه عمومی ایجاد شود، راهبردی تجاری و طبقاتی داشت.
دسترسی به جاذبههای مهم بدون خروج به خیابان
امروزه گردشگران میتوانند با اقامت در هتلهایی متصل به پث، بدون مواجهه با سرما از جاذبههایی چون «Hockey Hall of Fame» در ساختمان «Brookfield Place» یا مراکز فرهنگی مانند «Roy Thomson Hall» بازدید کنند. همچنین علاقهمندان به بسکتبال و هاکی میتوانند برای تماشای مسابقات تیمهای «Toronto Raptors» و «Toronto Maple Leafs» به سالن Scotiabank Arena دسترسی مستقیم داشته باشند.
رقابت تورنتو و مونترال بر سر رکورد جهانی
تا سال ۲۰۲۳، تورنتو عنوان بزرگترین شبکه پیادهراه زیرزمینی جهان را در اختیار داشت؛ اما طبق اعلام «Guinness World Records»، این عنوان به مونترال واگذار شد. شبکه RÉSO با طول ۳۲ کیلومتر، اندکی از پث پیشی گرفته است. در مونترال، این مجموعه به مراکز فرهنگی چون «Place des Arts» و «Musée d’art contemporain de Montréal» متصل است و هر سال میزبان جشنواره هنر زیرزمینی «Art Souterrain» میشود.
احیای پساکرونا و نقش «فضای سوم»
پس از رکود دوران همهگیری، اکنون نشانههای رونق دوباره در پث دیده میشود. طی ۱۸ ماه گذشته بیش از ۶۰ کسبوکار جدید، از استودیوهای یوگا و پیلاتس تا فضاهای هنری و شبیهساز گلف، در این شبکه افتتاح شدهاند. این تحول، پث را به «فضای سوم» میان خانه و محل کار تبدیل کرده است.
آدام چن، از ساکنان تورنتو، از زمستان گذشته هر شنبه صبح پیادهرویهای گروهی رایگانی در این شبکه برگزار میکند که از مرکز خرید Eaton Centre آغاز میشود و تا مراکزی مانند «Metro Toronto Convention Centre» و Roy Thomson Hall ادامه مییابد. هدف این برنامهها ایجاد فضایی گرم و امن برای تعامل اجتماعی در روزهای سرد و انزواآور زمستان است. تنها قانون این گردهماییها: صحبت درباره کار ممنوع.
با وجود از دست دادن رکورد جهانی، پث همچنان یکی از ارکان حیاتی زندگی شهری در تورنتو محسوب میشود؛ شبکهای که نهتنها شهروندان را از سرمای زمستان محافظت میکند، بلکه پیوندهای اجتماعی و اقتصادی را در قلب این کلانشهر کانادایی زنده نگه میدارد.
