اداره مهاجرت، پناهندگان و شهروندی کانادا (IRCC) اخیراً اعلام کرده است که در چارچوب برنامه والدین و پدربزرگـمادربزرگها (PGP) پذیرای ۱۰ هزار درخواست اسپانسرشیپ خواهد بود. با این حال، این تصمیم شامل یک محدودیت مهم است: دعوتنامهها تنها برای ۱۷ هزار و ۸۶۰ متقاضی بالقوهای ارسال خواهد شد که در سال ۲۰۲۰ فرم «ابراز تمایل به اسپانسر شدن» را تکمیل کرده بودند.
این خبر اگرچه برای برخی خانوادهها امیدبخش است، اما برای هزاران خانواده دیگر که سالها در انتظار بازگشایی این برنامه بودهاند، چرخهای تازه از بلاتکلیفی به همراه دارد. بسیاری از خانوادههای مهاجر به دلایلی فراتر از همزیستی با والدین و پدربزرگـمادربزرگهایشان به دنبال اتحاد خانوادگی دائمی هستند؛ از جمله نیاز به کمک در نگهداری از کودکان و تمایل به مراقبت از اعضای سالخورده خانواده. بر اساس کنوانسیونهای بینالمللی، خانوادهها حق دارند در کنار یکدیگر زندگی کنند.
از مسیر دائمی تا گزینههای موقت
از سال ۱۹۷۶ پدربزرگـمادربزرگها بخشی از مسیر رسمی «کلاس خانواده» در مهاجرت به کانادا بودهاند، اما سیاست کنونی اولویت را به همسران و فرزندان وابسته میدهد و پیوند دوباره اعضای گستردهتر خانواده را دشوار میسازد. طی دهه گذشته، پذیرش پدربزرگـمادربزرگها حدود ۲۵ درصد از کل پذیرشهای کلاس خانواده را تشکیل داده است.
بر خلاف دیگر دستههای مهاجرت خانوادگی، برای پذیرش در برنامه PGP سقف سالانه تعیین میشود. این برنامه در سالهای اخیر چندین بار متوقف شده تا با انباشت پروندهها مقابله شود؛ آخرین توقف در ژانویه ۲۰۲۵ اعلام شد. در تازهترین بهروزرسانی دولت، هیچ تعهدی برای دریافت فرمهای جدید «ابراز تمایل به اسپانسر شدن» ارائه نشده است.
بهعنوان جایگزین، دولت «سوپر ویزا» را پیشنهاد میکند؛ ویزای چندبار ورود که تا ۱۰ سال اعتبار دارد. با این حال، سوپر ویزا هر پنج سال نیازمند تمدید و گذر از آزمونهای پزشکی است و مسئولیت کامل مالی و درمانی پدربزرگـمادربزرگها را بر عهده فرزندان اسپانسر قرار میدهد؛ مسیری که در مواردی پیامدهای سنگینی برای خانوادهها به همراه داشته است. مهمتر از همه اینکه، سوپر ویزا اقامت دائم را تضمین نمیکند و اتحاد خانوادگی دائمی همچنان به قرعهکشیهای محدود برنامه PGP وابسته است.
دو نگاه متضاد به پدربزرگـمادربزرگهای مهاجر
پژوهشهای مقدماتی درباره اسپانسرشیپ پدربزرگـمادربزرگها نشان میدهد که نمایندگان منتخب جایگاه آنان را در جامعه کانادا به دو صورت متفاوت در نظر میگیرند. از یک سو، پذیرش خانواده گسترده بهعنوان عاملی مثبت برای جذب مهاجران اقتصادی توصیف میشود. از سوی دیگر، برخی پدربزرگـمادربزرگها بهعنوان افرادی وابسته که شبکههای سلامت و رفاه اجتماعی را تحت فشار قرار میدهند، مورد انتقاد قرار میگیرند.
در عمل، دولتها ورود پدربزرگـمادربزرگها را به میزان توانایی آنان در ارائه کار خانگی بدون مزد پیوند میزنند. یافتهها نشان میدهد مسئولان از نقش آنان در پخت غذا، نگهداری از کودکان و کارهای خانه تمجید میکنند. در یک نظرسنجی تازه، بسیاری از اسپانسرها گفتهاند که این حمایتهای بیمزد برای امکان حضور آنها در بازار کار کانادا حیاتی است.
پدربزرگـمادربزرگهای مهاجر همچنین بهعنوان حاملان میراث فرهنگی برای نسلهای جوانتر معرفی میشوند. سیاستمداران بارها به تجربه شخصی خود با پدربزرگـمادربزرگهای مهاجرشان اشاره کردهاند که زبان، سنتها و ارزشهای فرهنگی را به آنان منتقل کردهاند. با این حال، همواره سوءظن نسبت به استفاده این گروه از نظام سلامت و خدمات اجتماعی کانادا وجود دارد و همین نگاه، تبلیغ گسترده سوپر ویزا بهعنوان مسیر جایگزین را توجیه میکند.
وابستگی به اسپانسرها
پدربزرگـمادربزرگهایی که با سوپر ویزا به کانادا میآیند، از نظر مالی کاملاً به فرزندان خود متکی هستند. هرچند دولت اذعان دارد که شمار این افراد در میان متقاضیان مستمری سالمندی اندک است، اما تلقی آنها بهعنوان بار اقتصادی بهانهای برای توجیه سقفها و توقفهای مکرر برنامه PGP فراهم میکند.
برخلاف تصویر رسمی دولت که سوپر ویزا را پاسخی به نیاز خانوادهها برای مراقبت موقت میداند، پژوهشها نشان میدهد بسیاری از پدربزرگـمادربزرگها پس از پایان اعتبار ویزا به ناچار از مسیرهای بشردوستانه و دلسوزانه برای کسب اقامت دائم استفاده میکنند؛ در این موارد نیز توانایی آنها برای ارائه خدمات مراقبتی بهدقت بررسی میشود.
در نهایت، مفهوم مراقبت در سیاست مهاجرتی کانادا بیشتر موقتی و یکسویه تلقی میشود؛ بدین معنا که پدربزرگـمادربزرگهای مهاجر تا زمانی پذیرفته میشوند که نقش مراقبتی ایفا کنند، اما هنگامی که خود به مراقبت نیاز دارند، بهعنوان «بار» اجتماعی دیده میشوند.
