کشف گسلی خاموش در کانادا که میتواند پس از هزاران سال بیدار شود
در اعماق سرزمینهای یخزده و دورافتاده شمال کانادا، زیر جنگلهای انبوه و رسوبات باستانی، گسلی نهفته است که دههها از چشم پژوهشگران دور مانده بود. اکنون دانشمندان میگویند «گسل تینتینا» نهتنها خواب همیشگی نداشته، بلکه در گذشته لرزشهای عظیمی ایجاد کرده و ممکن است روزی دوباره زمین را با قدرتی مهیب بلرزاند. این کشف تازه، نگاهها را به یکی از ناشناختهترین خطرات لرزهای کشور معطوف کرده است.
پژوهش جدید نشان میدهد یک گسل زمینشناسی کمتر شناختهشده در شمال دورافتاده کانادا میتواند توانایی ایجاد زلزلهای بزرگ را داشته باشد.
گسل «تینتینا» که حدود هزار کیلومتر از بریتیش کلمبیا تا آلاسکا امتداد دارد، پیشتر تصور میشد دستکم ۴۰ میلیون سال است غیرفعال بوده است. اما تیمی از پژوهشگران دانشگاه ویکتوریا (UVic) اعلام کردهاند که این گسل در ۲.۶ میلیون سال گذشته سابقه چندین زمینلرزه بزرگ را داشته و ممکن است دوباره فعال شود.
این مطالعه بخش ۱۳۰ کیلومتری گسل در نزدیکی «داوسون سیتی» را شناسایی کرده که آثار لرزشهای گذشته بر چشمانداز آن باقی مانده است. پژوهشگران با استفاده از دادههای توپوگرافی دقیق بهدستآمده از ماهوارهها، هواپیماها و پهپادها، «اسکارپ گسلی» یا برجستگیهای باریکی را یافتند که بر اثر جابهجایی زمین در زمینلرزه ایجاد شده و پیشتر زیر پوشش جنگل و رسوبات یخچالی پنهان مانده بود.
بر اساس اندازهگیری جابهجایی زمین، ویژگیهای زمینشناسی ۲.۶ میلیون ساله حدود یک کیلومتر و ویژگیهای ۱۳۲ هزار ساله حدود ۷۵ متر جابهجا شدهاند، اما شواهد مربوط به ۱۲ هزار سال گذشته هیچ جابهجایی را نشان نمیدهد. محققان برآورد کردهاند که از آخرین زمینلرزه بزرگ، این گسل حدود ۶ متر «کسری لغزش» انباشته کرده است.
با این حال، هنوز نرخ دقیق وقوع این لرزشهای بزرگ مشخص نیست و تیم پژوهش قصد دارد با حفر گودال زمینلرزهشناسی، لایههای رسوبی جابهجا شده را بررسی و تاریخ زمینلرزههای گذشته را تعیین کند.
گسل تینتینا از نوع «امتدادلغز راستبر» مشابه گسل سنآندریاس کالیفرنیاست که دو سوی آن به صورت افقی از کنار یکدیگر عبور میکنند و میتواند در یک رویداد چندین متر جابهجایی ناگهانی ایجاد کند. هرچند طول این گسل به هزار کیلومتر میرسد، بزرگترین زمینلرزههای امتدادلغز جهان به ندرت بیش از ۳۰۰ کیلومتر گسیختگی دارند.
تحلیلها نشان میدهد گسیختگی در این بخش میتواند زلزلهای با بزرگای بیش از ۷.۵ ایجاد کند که قادر است موجب لرزش شدید در داوسون سیتی، آسیب به جادهها و فعالیتهای معدنی و نیز رانش زمین شود. با وجود این، گسل تینتینا هنوز بهطور مستقل در «مدل ملی خطر لرزهای کانادا» ثبت نشده است، اما یافتههای جدید برای بهروزرسانی این مدل و کمک به برنامهریزیهای اضطراری محلی ارائه خواهد شد.
این پژوهش ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۵ در نشریه Geophysical Research Letters منتشر شده است.
