در کانادا، هرساله روز یادبود (Remembrance Day) در ۱۱ نوامبر برگزار میشود؛ روزی برای ادای احترام به سربازانی که در راه آزادی و صلح جان باختند. در این روز، مردم با گذاشتن گل شقایق سرخ و یک دقیقه سکوت، یاد فداکاریهای نیروهای نظامی کانادا و متحدانش را گرامی میدارند. یکی از روایتهای کمتر شناختهشده مرتبط با نقش کانادا در جنگ جهانی دوم، ماجرای عملیات محرمانهای است که تاریخ مالی جنگ را تغییر داد.
مأموریتی محرمانه برای نجات ثروت بریتانیا
در ژوئیه سال ۱۹۴۰، در حالی که جنگ در اروپا شعلهور بود، یک کشتی نیروی دریایی بریتانیا بیصدا وارد بندر هالیفکس شد. محموله این کشتی با عنوان «ماهی» ثبت شده بود، اما در واقع شامل طلا و اوراق بهادار بریتانیا بود.
این کشتی، HMS Emerald، نخستین شناور از مجموعهای از کشتیها بود که در قالب عملیات فوق سری «فیش» (Operation Fish) ثروت بریتانیا را برای حفظ امنیت به کانادا منتقل کردند.
در آن زمان، اقیانوس اطلس به دلیل حملات زیردریاییهای «U-2» آلمانی به «گورستان کشتیهای متفقین» تبدیل شده بود. با وجود غرقشدن صدها کشتی، همه کشتیهای عملیات فیش با موفقیت به هالفکس رسیدند.
در مجموع، معادل امروزی بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار طلا و اوراق بهادار از طریق بندر هالیفکس منتقل شد؛ که بزرگترین جابهجایی فیزیکی ثروت در تاریخ محسوب می شود.
انتقال به اتاوا برای محافظت
پس از تخلیه بار، کارشناسان بانک مرکزی کانادا محموله را بررسی کردند و سپس آن را با قطارهای محافظتشده به مونترال و در نهایت به خزانههای بانک مرکزی در اتاوا منتقل کردند.
«پل دور»، استاد تاریخ دانشگاه آکادیا، میگوید: «وینستون چرچیل تازه به نخستوزیری رسیده بود و بیم آن میرفت که بریتانیا توسط نازیها شکست بخورد. او میدانست که در این صورت، ادامه جنگ بر عهده کشورهای مشترکالمنافع، از جمله کانادا، خواهد بود. به همین دلیل ذخایر طلا از بریتانیا خارج شد تا جنگ تأمین مالی شود.»
دولت بریتانیا بر اساس «قانون اختیارات اضطراری دفاعی ۱۹۳۹» حتی شهروندان را ملزم کرده بود که اوراق بهادار خارجی خود را تحویل دهند تا ارزش آنها برای جنگ استفاده شود.
پشتوانهای برای خرید تسلیحات از آمریکا
آن زمان، آمریکا هنوز وارد جنگ نشده بود و سیاست «پرداخت نقدی و تحویل فوری» برای خرید تسلیحات برقرار بود. حضور داراییها در کانادا امکان پرداخت نقدی به آمریکا را فراهم کرد. زمانی که ذخایر مالی بریتانیا به پایان رسید، فرانکلین روزولت سیستم «وام و اجاره» را جایگزین کرد و کمکهای نظامی ادامه یافت.
عملیات فیش زمان حیاتی برای نجات بریتانیا خرید.
هالیفکس بهعنوان دروازهای امن، نقشی خاموش اما سرنوشتساز در موفقیت متفقین ایفا کرد—نقشی که در روز یادبود، در کنار سایر فداکاریها، نباید فراموش شود.
